Trong bảo trì, câu hỏi đúng không phải phụ tùng này giá bao nhiêu, mà là nếu nó hỏng lúc hai giờ sáng thì bao lâu mới có cái thay. Trả lời được câu đó cho từng chi tiết là ra được danh mục tồn kho.
Phân loại theo hai trục
Xếp mọi chi tiết vào một bảng hai trục: thời gian chờ khi phải đặt hàng, và hậu quả khi nó hỏng.
- Chờ lâu, dừng máy → phải có sẵn trong kho, không bàn cãi.
- Chờ lâu, không dừng máy → nên có, hoặc có kế hoạch thay trước khi hỏng.
- Chờ nhanh, dừng máy → cân nhắc theo giá và tần suất hỏng.
- Chờ nhanh, không dừng máy → mua khi cần.
Việc phân loại này quan trọng hơn con số tổng giá trị tồn kho, vì nó cho biết tiền nên nằm ở đâu.
Những chi tiết hay bị quên
Pin nuôi bộ nhớ vị trí. Giá rất rẻ, nhưng khi hết pin, robot mất dữ liệu gốc toạ độ và phải hiệu chỉnh lại toàn bộ — công việc mất nhiều giờ và cần người có kinh nghiệm. Thay theo lịch, đừng chờ hỏng.
Cáp trong bó dây động. Đây là chi tiết hỏng nhiều nhất trên robot, vì nó chịu uốn liên tục. Triệu chứng ban đầu thường là lỗi tín hiệu chập chờn, khó chẩn đoán.
Gioăng và phớt. Hỏng âm thầm, làm mất cấp bảo vệ mà không ai biết cho tới khi dầu hoặc nước lọt vào.
Má kẹp và giác hút. Mòn dần làm tỉ lệ gắp trượt tăng từ từ, dễ bị quy nhầm cho chương trình.
Vì sao thời gian chờ dài hơn dự tính
Ba lý do thường gặp.
Không phải phụ tùng nào cũng có trong kho khu vực. Nhiều chi tiết phải đặt từ nhà máy sản xuất, và lịch sản xuất theo lô.
Cần đúng mã theo cấu hình máy. Cùng một dòng robot nhưng đời khác nhau có thể dùng linh kiện khác nhau. Đặt sai mã là mất thêm một vòng chờ.
Thủ tục nhập khẩu. Với một số nhóm hàng, thời gian thông quan chiếm phần đáng kể.
Cách phòng: ghi lại mã cấu hình đầy đủ của từng máy ngay khi nghiệm thu, và xác nhận trước với nhà cung cấp thời gian chờ thực tế của các chi tiết quan trọng.
Thay theo lịch hay thay khi hỏng
Với chi tiết mòn dần và có hậu quả lớn khi hỏng, thay theo lịch gần như luôn rẻ hơn. Pin, mỡ bôi trơn và cáp động thuộc nhóm này.
Với chi tiết hỏng đột ngột và không đoán trước được, thay theo lịch không giúp gì; cách xử lý là có sẵn trong kho.
Một cách trung gian đáng cân nhắc là theo dõi tình trạng: ghi lại dòng điện động cơ, độ rơ và tiếng ồn theo thời gian, thay khi thấy xu hướng xấu đi thay vì theo lịch cứng. Cách này tiết kiệm hơn nhưng đòi kỷ luật đo đạc.
Tổ chức kho phụ tùng cho dùng được
Kho có đủ đồ nhưng không tìm thấy lúc cần thì cũng như không có. Bốn việc đơn giản tạo khác biệt lớn.
- Nhãn theo máy, không chỉ theo tên linh kiện. Ghi rõ dùng cho robot nào, vị trí nào.
- Mức tồn tối thiểu cho từng mã, và quy trình đặt lại khi chạm mức.
- Ghi ngày nhập cho các vật tư có hạn sử dụng như mỡ và gioăng cao su.
- Danh sách in ra dán tại trạm, để người trực ca đêm biết có gì trong kho mà không cần mở hệ thống.
Cuối cùng, sau mỗi lần dùng phụ tùng, ghi lại lý do vào nhật ký. Sau một năm, chính nhật ký đó cho biết danh mục tồn kho nên điều chỉnh thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên thay pin nuôi bộ nhớ của robot?
Theo khuyến cáo của nhà sản xuất cho từng dòng máy, thường tính theo năm. Nên thay sớm hơn mốc khuyến cáo một chút và thay khi robot còn được cấp điện, vì thay lúc mất điện sẽ mất dữ liệu vị trí gốc.
Có nên mua phụ tùng không chính hãng không?
Với vật tư phổ thông như ống khí, dây nguồn thông thường thì chấp nhận được. Với các chi tiết ảnh hưởng tới độ chính xác hoặc an toàn như bộ truyền, phanh, linh kiện trong mạch an toàn thì không nên, vì thông số có thể khác và hậu quả khó lường.
Làm sao biết cáp trong bó dây động sắp hỏng?
Dấu hiệu sớm là lỗi tín hiệu xuất hiện không đều, thường hay hơn ở một số tư thế nhất định. Kiểm tra bằng cách nhẹ nhàng lắc bó dây khi máy đứng yên và quan sát tín hiệu. Ngoài ra nên kiểm tra bằng mắt phần vỏ cáp ở các đoạn uốn nhiều.
Tồn kho phụ tùng bao nhiêu phần trăm giá trị thiết bị là hợp lý?
Không có tỉ lệ chung áp cho mọi trường hợp. Cách quyết định thực tế hơn là tính chi phí một giờ dừng máy của trạm đó, rồi so với giá trị phụ tùng cần giữ để tránh những lần dừng dài nhất.
Đọc thêm trong Thuật ngữ robotics và Đầu tư & tổng chi phí sở hữu.