Sau ngày nghiệm thu, phần lớn trạm robot rơi vào trạng thái không ai đo nữa. Chúng vẫn chạy, thỉnh thoảng dừng, và không ai biết chắc chúng đang tốt lên hay xấu đi. Bốn chỉ số đơn giản đủ để lấp khoảng trống đó.
Chỉ số một: tỉ lệ thời gian chạy
Phần trăm thời gian trạm thực sự sản xuất, trên tổng thời gian lẽ ra phải sản xuất.
Chỉ số này quan trọng vì nó gộp được mọi nguyên nhân mất thời gian: hỏng hóc, chờ vật tư, đổi mã hàng, vệ sinh, chờ người xử lý.
Điều cần làm là phân loại lý do dừng, không chỉ ghi tổng thời gian dừng. Sau vài tuần, bảng phân loại sẽ chỉ ra nguyên nhân lớn nhất, và nó thường không phải nguyên nhân mà mọi người vẫn phàn nàn.
Chỉ số hai: nhịp thực tế so với nhịp thiết kế
Đo thời gian trung bình cho một sản phẩm khi trạm đang chạy bình thường, rồi so với nhịp cam kết lúc nghiệm thu.
Nếu nhịp thực tế xấu đi dần theo tháng, đó là chỉ báo sớm rất giá trị. Nguyên nhân thường là robot phải giảm tốc do tải nặng hơn, hoặc thời gian ổn định tăng do cơ khí xuống cấp, hoặc chương trình đã bị thêm các bước xử lý mà không ai rà lại.
Đây cũng là nơi tìm được cải tiến rẻ tiền: nhiều trạm có thể rút ngắn nhịp đáng kể chỉ bằng cách tối ưu lại đường đi và tham số bo góc, không cần đầu tư thêm.
Chỉ số ba: tỉ lệ đạt ngay lần đầu
Phần trăm sản phẩm đạt yêu cầu ngay ở lần xử lý đầu tiên, không phải làm lại hay chỉnh tay.
Chỉ số này phản ánh chất lượng thiết kế trạm rõ hơn cả nhịp. Một trạm nhanh nhưng phải sửa nhiều sản phẩm không tạo ra giá trị.
Nên tách theo mã hàng và theo ca. Nếu một mã hàng có tỉ lệ đạt thấp hơn hẳn, vấn đề nằm ở phôi hoặc ở đồ gá cho mã đó. Nếu một ca thấp hơn, vấn đề nằm ở thao tác của người vận hành và có thể giải bằng đào tạo.
Chỉ số bốn: số lần can thiệp của người
Đếm số lần người phải chạm vào trạm trong một ca: gỡ kẹt, đặt lại phôi, khởi động lại, chỉnh tay.
Đây là chỉ số ít được theo dõi nhất nhưng liên quan trực tiếp nhất tới bài toán kinh tế, vì nó quyết định trạm có thật sự giải phóng được người hay không.
Ghi kèm lý do mỗi lần can thiệp. Sau một tháng, danh sách này thường cho thấy vài nguyên nhân chiếm phần lớn số lần, và xử lý được chúng thì trạm chuyển từ cần trực sang chạy không cần người.
Cách thu thập mà không tạo thêm việc
Nếu việc ghi chép quá phiền, người vận hành sẽ bỏ, và dữ liệu thành vô dụng. Ba nguyên tắc giữ cho nó bền.
- Lấy tự động những gì máy biết. Bộ điều khiển ghi được thời gian chu kỳ, số lần dừng, mã lỗi. Xuất định kỳ thay vì chép tay.
- Chỉ ghi tay thứ máy không biết: lý do dừng và loại can thiệp. Dùng biểu mẫu tích chọn, không viết tự do.
- Phản hồi lại cho người ghi. Mỗi tuần dán bảng tổng hợp tại trạm. Người vận hành thấy dữ liệu của mình dẫn tới thay đổi thật thì sẽ tiếp tục ghi.
Sau ba tháng, bộ số liệu này còn có một giá trị nữa: nó là dữ liệu đầu vào chính xác cho trạm tiếp theo, thay cho những giả định mà bạn đã phải đoán ở dự án đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Nên đo hằng ngày hay hằng tuần?
Thu thập hằng ngày nhưng xem xét hằng tuần. Dữ liệu ngày quá nhiễu để rút kết luận, còn xem theo tháng thì phát hiện vấn đề quá muộn. Tổng hợp tuần là mức cân bằng thực tế cho phần lớn trạm.
Chỉ số nào nên ưu tiên nếu chỉ theo dõi được một?
Số lần can thiệp của người, vì nó gắn trực tiếp với lý do kinh tế của việc đầu tư và thường là chỉ báo sớm cho các vấn đề kỹ thuật khác. Trạm cần ít can thiệp gần như luôn là trạm đang chạy tốt về mọi mặt.
Làm gì khi nhịp thực tế thấp hơn cam kết?
Trước tiên xác định thấp từ đầu hay xấu đi dần. Thấp từ đầu là vấn đề nghiệm thu, cần đối chiếu với điều kiện đo lúc cam kết. Xấu đi dần thường là dấu hiệu cơ khí xuống cấp hoặc chương trình đã bị thêm bước, và nên rà lại cả hai.
Có cần phần mềm chuyên dụng để theo dõi không?
Không bắt buộc. Nhiều trạm theo dõi hiệu quả chỉ bằng một bảng tính và một biểu mẫu tích chọn tại chỗ. Phần mềm chuyên dụng có ích khi số trạm nhiều và cần tổng hợp tự động, nhưng nó không thay được kỷ luật ghi chép.
Đọc thêm trong Nhập môn robotics và Phân loại robot.