Khi lập dự toán, nhiều nhà máy lấy giá catalogue của robot rồi cộng thêm một khoản dự phòng. Cách này thường thiếu quá nửa, vì con robot chỉ là một trong bảy nhóm chi phí.
Bảy nhóm chi phí đầu tư
- Robot và bộ điều khiển, gồm cả các tuỳ chọn phần mềm có bản quyền riêng.
- Đầu công tác: tay kẹp, giác hút, bộ đổi công cụ, cảm biến gắn trên tay.
- Đồ gá và cấp phôi: định vị phôi, băng tải, khay, cơ cấu chia.
- Thiết bị an toàn: rào, cửa liên động, màn quang, máy quét, bộ điều khiển an toàn.
- Tủ điện và tích hợp: đấu nối với dây chuyền hiện có, tín hiệu vào ra, phần mềm trao đổi dữ liệu.
- Thiết kế, lập trình, chạy thử: phần lớn là công kỹ sư, thường bị ước lượng thấp nhất.
- Đào tạo, hồ sơ, phụ tùng ban đầu.
Tỉ trọng thay đổi theo ứng dụng, nhưng có một quy luật khá ổn định: ứng dụng càng đơn giản thì tỉ trọng robot càng cao. Trạm gắp thả với đồ gá đơn giản có thể robot chiếm phân nửa; trạm lắp ráp phức tạp thì robot chỉ còn một phần nhỏ.
Khoản hay bị bỏ sót nhất: công kỹ thuật
Thiết kế, lập trình và chạy thử là công việc tính theo tuần người, và nó co giãn theo độ khó của bài toán chứ không theo giá thiết bị.
Một trạm mà phôi đến không đều, có nhiều biến thể, hoặc phải đối thoại với hệ thống quản lý sản xuất, sẽ tốn nhiều tuần kỹ sư hơn hẳn một trạm gắp thả đơn giản — dù dùng cùng một con robot.
Đây cũng là khoản dễ phát sinh nhất khi yêu cầu thay đổi giữa chừng. Vì vậy cần chốt phạm vi bằng văn bản, và mỗi thay đổi đều nên được báo giá lại thay vì gộp vào.
Chuẩn bị hạ tầng tại nhà máy
Nhóm này thường không nằm trong báo giá của bên tích hợp nhưng vẫn là tiền của nhà máy.
- Nền móng: robot cần nền đủ cứng và phẳng; nhiều trường hợp phải đổ móng riêng.
- Điện: đường cấp nguồn đủ tải, ổn áp nếu lưới yếu.
- Khí nén: lưu lượng và độ khô đủ cho tay kẹp và cơ cấu.
- Không gian: diện tích cho trạm, lối vào bảo trì, chỗ đặt vật tư.
- Dừng sản xuất trong thời gian lắp đặt — thường là khoản lớn nhất mà không ai ghi vào bảng dự toán.
Khoản cuối đáng được tính bằng tiền và đưa vào so sánh phương án. Một phương án lắp nhanh hơn hai ngày có thể đáng giá hơn phần chênh lệch giá thiết bị.
Chi phí vận hành hằng năm
Sau đầu tư là dòng chi phí đều đặn, và nó quyết định tổng chi phí sở hữu nhiều hơn người ta nghĩ.
Điện năng, thường nhỏ hơn dự đoán với robot cỡ vừa. Vật tư tiêu hao: má kẹp, giác hút, mỡ bôi trơn, ống khí. Bảo trì định kỳ, tự làm hoặc thuê ngoài. Phụ tùng thay thế theo tuổi thọ. Hợp đồng hỗ trợ nếu có.
Với robot công nghiệp thông thường, tổng chi phí vận hành hằng năm thường nằm ở mức vài phần trăm giá trị đầu tư, nhưng con số này tăng mạnh nếu môi trường khắc nghiệt hoặc chạy ba ca.
Cách lập dự toán không bị thiếu
Một cách làm đơn giản mà hiệu quả: lập bảng bảy nhóm ở trên, cộng thêm hạ tầng và vận hành năm đầu, rồi bắt buộc điền số cho mọi ô, kể cả ô bạn nghĩ bằng không.
Ô nào không điền được là ô bạn chưa hỏi ai. Đó chính là nơi phát sinh sẽ xuất hiện.
Với dự án đầu tiên, nên dự phòng thêm cho phần công kỹ thuật, vì đó là khoản co giãn nhất. Với dự án nhân bản trạm đã chạy tốt, phần dự phòng có thể giảm mạnh vì phần lớn thiết kế đã có sẵn.
Câu hỏi thường gặp
Robot chiếm bao nhiêu phần trăm tổng chi phí trạm?
Không có tỉ lệ cố định, nhưng quy luật thực tế là ứng dụng càng phức tạp thì tỉ trọng robot càng nhỏ. Với trạm gắp thả đơn giản, robot có thể chiếm phần lớn; với trạm lắp ráp có thị giác và nhiều thiết bị phụ trợ, robot thường chỉ là một phần nhỏ trong tổng.
Chi phí lập trình tính thế nào?
Thường tính theo tuần người, phụ thuộc số điểm phải dạy, số biến thể sản phẩm, độ phức tạp của xử lý ngoại lệ và mức tích hợp với hệ thống khác. Hỏi bên tích hợp ước lượng số tuần người là cách so sánh báo giá công bằng hơn so với chỉ nhìn tổng tiền.
Có nên tính chi phí dừng sản xuất khi lắp đặt không?
Nên, và nên tính bằng tiền thật. Ở nhiều nhà máy, khoản này lớn hơn cả chênh lệch giá giữa các nhà cung cấp, nên nó phải là một tiêu chí khi chọn phương án và lịch lắp đặt.
Dự phòng bao nhiêu là hợp lý cho dự án đầu tiên?
Phần dự phòng nên tập trung vào công kỹ thuật và thời gian chạy thử chứ không dàn đều trên giá thiết bị, vì thiết bị đã có báo giá chắc chắn còn công kỹ thuật thì co giãn theo những gì phát hiện khi chạy thử.
Đọc thêm trong Phân loại robot và Nhập môn robotics.